1. خانه
  2. /
  3. بخش‌ها
  4. /
  5. فقه و احکام
  6. /
  7. اشاره ای به اصل سمحه سهله در احکام اسلام

اشاره ای به اصل سمحه سهله در احکام اسلام

 يكى از خصوصيات دين اسلام كه شيعه و سنى آن را يكى از اصول آن به حساب آورده‌اند اين است كه اسلام دين سمحه سهله است يعنى تعاليم و احكام آن بر اساس هموار و آسان بودن طرح‌ريزى و تنظيم شده به طورى كه پيچيدگى و ابهام در آن وجود نداشته باشد.نه برای آموزش و یاد گیری و نه در وقت عمل و اجرا. و به خاطر حفظ همين سادگى و سهولت، از كثرت سؤال و دقت در جزئيات و تَوَسُّع در تکثیر فروع، نهى و جلوگيرى شده است.اين مطلب هم در آیاتی از قرآن کریم بیان شده و هم در روایات بسیاری از حضرت رسول (ص) و امامان (ع ) نقل شده است ودر اقوال علما و صاحب نظران هم مورد تاکید قرار گرفته است.

 

در آيه ۱۰۱ و ۱۰۲ سوره مائده مى فرمايد :(يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ إِنْ تُبْدَ لَكُمْ تَسُوْكُمْ وَ إِنْ تَسْئَلُوا عَنْها حينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَكُمْ عَفَا اللهُ عَنْها وَ اللهُ غَفُورٌ حَليمٌ * قَدْ سَأَلَها قَوْمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ ثُمَّ أَصْبَحُوا بِها كافِرينَ) «اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد درباره چيزهائى كه اگر براى شما بيان شود باعث ناراحتى شما مى شود سؤال نكنيد. هر چند اگر در وقت نزول قرآن درباره آنها سؤال كنيد براى شما بيان مى شود. و خدا آمرزنده و حليم است * كسانى كه پيش از شما بودند درباره اين اشياء سؤال كردند ولى بعد به آن كافر شدند».

تفسير “مجمع البيان” در تفسير اين آيه مى نويسد : كلام امام على (ع) در حکمت ۱۰۲ نهج البلاغه اشاره به همین آیه است که گفته: «إِنَّ اللهَ افْتَرَضَ عَلَيْكُمْ فَرائضَ فلا تُضیّعو ها و حدّ لکم حدودا،فلا تَعتَدوها، و نهاکم عَن أَشیاءَ، فلا تَنتَهِکوها،و َسَكَتَ لَكُمْ عَنْ أَشْياءَ وَ ةلَمْ يَدَعْها نِسْيانآ، فَلا تَتَكَلَّفُوها » “خدا واجباتی را بر شما واجب نموده، آنها را ضایع نکنید و حدودی را برای شما تعیین نموده از آنها تجاوز نکنید و شما را از چیزهایی نهی کرده حرمت آنها را نشکنید و چیزهایی را برای شما مسکوت گذاشته و آنها را از روی فراموشی رها نکرده پس خود را به زحمت نیندازید”

و در تفسير “جوامع الجامع” مي نويسد: معنى آيه اين است كه در سؤال از حضرت رسول(ص) زياده‌روى نكنيد.

در تفسير “الميزان” مى نويسد :منظور از اشياء در آيه خصوصيات مربوط به احكام، و قيود و شرائط موضوعات آنها است.

فريد وجدى در “المصحف المفسر”در ذیل این آیه مى نويسد :از حكمتهاى بسيار ارزشمند اسلام اين است كه براى آسان كردن دين و براى اينكه امور آن پيچيده نشود راه كثرت سؤال را به روى مردم بسته است.

و در ادامه مى نويسد :اين دستور كجا و روش آنهايي كه فروعاتى را فرض مي كنند و براى آنها جواب تعيين مي كنند كجا؟!

در تفسير “الميزان” و “المنار” و “الدّرالمنثور” در ذيل تفسير اين آيه احاديث بسيارى در تایید این مطلب روايت شده است.

و همين طور در كتاب “كنز العمال” ج ۱، ص ۷۳ و ۱۷۸ و ۱۸۱ و ۱۹۲ و ۱۹۳ و ۲۰۵ احاديث بسيارى درباره اين مطلب روايت شده است.

شاطبى در جلد چهارم “الموافقات فى اصول الأحكام” ص ۱۸۴ مى گويد :زياده‌روى در سؤال مذموم است و دليل آن مطالب فراوانى است كه در اين باره در قرآن و سنت و كلام گذشتگان آمده است از جمله آيه (يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَسْئَلُوا عَنْ أَشْياءَ …)و بعد به مطالب مفصلى درباره اين موضوع پرداخته است.

خلاصه اينكه نهى از كثرت سؤال و تدقيق در مسائل به خاطر حفظ سهولت و آسانى تعليمات و احكام اسلام از مسلمات بوده ولى همانطور كه از فريد وجدى نقل شد و همانطور كه به نقل تفسير الميزان در تفسير همين آيه، در تفسير عياشى از امام رضا(ع) نقل شده: مردم اين اصل را رعايت نكرده و با كثرت سؤال و فرض كردن فروعات بسيار و تعيين جواب براى آنها سهولت و سادگى احكام اسلام را تبديل به پيچيدگى و عسر و حرج نمودند.

لازمه سمحه سهله بودن اسلام

از تاكيد بر سمحه سهله بودن دين اسلام و نهى از كثرت سؤال استفاده مىشود كه اين همه توسّع در مسائل عقيدتى و فقهى و خوض در مسائل فرضى و تفريع فروع و پرداختن به جوابها و نقل اقوال كه در كتب كلامى و فقهى آمده و مسئله گوها هم بر خود واجب مي‌دانند كه آنها را در كلاس درس و منبر و راديو و تلويزيون مطرح نمايند؛ مورد نظر و مطلوب حضرت رسول (ص) و امام على و سائر ائمه (ع) نبوده و به همين دليل به كسانى كه در پى اين مسائل برآمده‌اند روى خوشى نشان نداده‌اند.

توضيح: منظور از سمحه سهله بودن دين اسلام اين است كه تعاليم و احكام آن ساده و بدون پيچيدگى و ابهام است و آموزش آن بايد بدون خوض در جزئيات و تفصيلات انجام گيرد. و اين منافات با اين مطلب ندارد كه عمل به اين دستورات بطور صحيح كه مثمر ثمر باشد بسيار مشكل باشد چون انجام عبادات با اخلاص و بدون عجب و ريا و همچنین اداء حقوق ديگران به خصوص اعضاء خانواده و ترك حسادت و غيبت و تهمت و كينه و پرهيز از مال حرام و امثال اين دستورات بسيار مشكل است بلكه به درجات كامل براى اكثريت قريب به اتفاق مردم عملا دور از استطاعت است مگر براى كسانى كه به درجات عاليه‌اى از ايمان و خودسازى رسيده باشند

 

تاریخ انتشار در سایت قبلی: ۱۳ اسفند ۱۳۹۲

 

 

 

 

 

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

آخرین مطالب

فهرست