1. خانه
  2. /
  3. بخش‌ها
  4. /
  5. مقالات
  6. /
  7. توضیحاتی در باره عدالت اسلامی مورد نظر امام علی «ع»بخش دوم

توضیحاتی در باره عدالت اسلامی مورد نظر امام علی «ع»بخش دوم

ب: تاکید اسلام بر حمایت از مستمندان به معنی موافقت با کمونیسم نیست

بر خلاف تصوری که در یک قرن اخیر بین بسیاری از اندیشمندان اسلامی اعم از شیعه و سنی به وجود آمده، اصرار امام علی «ع» بر لغو امتیازات اشراف و حذف طبقه بندی و تبعیض بین مستمری بگیران از بیت المال، و به طور کلی تاکید اسلام بر حمایت از مستمندان و محرومان به معنی حمایت از اقتصاد دولتی سوسیالیستی نیست

عوامل این اشتباه

 

۱ زمینه اجتماعی

بعد از جنگ جهانی اول از سال ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸ میلادی  و جنگ جهانی دوم از سال ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵  که دول غربی بر اکثر کشورهای اسلامی مسلط شدند، و با حمایت آنها دولت یهودی اسرائیل در سرزمین فلسطین تاسیس شد و آن همه ظلم ها بر ملت فلسطین وارد شد، که در اثر آن عامه مسلمین  از بلوک غرب سرخورده و ناراحت شدند، و بعد از ظهور انقلاب هائی با شعار حمایت از محرومان در روسیه و چین و جاهای دیگر، که در اثر آنها، فلسفه مارکسیسم و شعارهائی در جهت حمایت از اقشار محروم جامعه به جهان اسلام راه یافت، در پی بروز این حوادث، و در زمان جنگ سرد  بین بلوک شرق کمونیست و غرب کاپیتالیسم، و تبلیغات وسیع این دو جریان، زمینه گرایش به بلوک شرق در بین مسلمین فراهم شد، و طیف وسیعی از فعالان سیاسی در کشورهای اسلامی با کم بیش، سیاست گرایش به شرق را در پیش گرفتند. بلوک شرق نیز که با تمام توان در کار صدور انقلاب خود بود، در این راستا به تبلیغات وسیعی می پرداخت و به طور جدی در صدد نفوذ در کشورهای اسلامی برآمده بود. در اثر همین گرایش به شرق، و همین تبلیغات بلوک شرق بود، که زمینه انقلاب در کشورهای اسلامی فراهم شد و در چند کشور اسلامی مانند مصر، الجزائر، لیبی، سوریه، عراق و ایران انقلاب های پرشور و حرارتی جهت رهائی از نفوذ غرب و با حمایت مستقیم یا غیر مستقیم شرق به وقوع پیوست

در اثر این تحولات وسیع و دامنه دار و ازدیاد روز افزون نفرت مسلمین از غرب و تمایل به مکتب سوسیالیزم که سنگ محرومان را به سینه می زد، بسیاری از صاحب نظران و فعالان سیاسی در حوزه دین و مذهب نیز در این فضای پر التهاب و پر جنب و جوش بیکار ننشسته و در صدد توفیق بین اسلام و افکار چپگرایانه بلوک شرق برآمدند. بعضی از روی عقیده و بعضی برای خنثی نمودن تبلیغات کمونیستی و ارضای جوانان پرشوری که مجدانه به فعالیت سیاسی هجوم آورده بودند و اگر از عدالت اسلامی مایوس می شدند طبیعی بود که در دام کمونیست ها بیفتند. در این راستا کتاب ها و مقالات فراوانی در کشورهای اسلامی نوشته یا ترجمه شد و سازمان ها و احزاب گوناگنی به وجود آمدند.

مستندات و شواهد این تصور:

از قرآن کریم:

در بسیاری از آیات قرآن کریم اطعام به فقرا و ایتام و مساکین و رسیدگی به نیازمندان مورد تاکید قرار گرفته و بی توجهی به مشکلات آنها را گناه و معصیت به حساب آورده مانند آیات اول سوره ماعون: أرأیت الذی یکذب بالدین فذلک الذی یدع الیتیم و لایحض علی طعام المسکین…و آیات سوره مدثر: … فی جنات یتسائلون عن المجرمین ما سلککم فی سقر قالو لم نک من المصلین و لم نک نطعم المسکین… و آیات سوره انسان: و یطعمون الطعام علی مسکینا و یتیما و اسیرا.. و آیات سوره بلد: … فلا إقتحم العقبة، و ما أدراک ما العقبة، فک رقبة او إطعام فی یوم ذی مسغبة، یتیما ذا مقربة، او مسکینا ذا متربة…نظایر این تعبیرات در قرآن فراوان است.

زکات هم که در قرآن کریم مورد تاکید قرار گرفته و یکی از واجبات اساسی اسلام است، مانند مالیات دولتی این زمان نیست که برای تامین مصارف دولت و حکومت یا سپاه وضع شده باشد. بلکه برای مساعدت به فقرا و نیازمندان بوده. و لذا یکی از مباحث عمده در باب زکات تعیین موارد مصرف و شرائط مستحقین آن است. زکات فطره که در روز عید فطر باید پرداخت شود نیز باید به مصرف فقرا و نیازمندان برسد.

از نهج البلاغه

برای همه کسانی که مختصر آشنائی با نهج البلاغه داشته باشند این مطلب کاملا واضح و روشن است که امام علی «ع» با تمام وجود از محرومان و مستمندان حمایت می کرده و غالب مشکلات دوره زمام داری او به همین موضع گیری او باز می گردد. که اهم آنها همان لغو تفاضل و برقراری تساوی در حقوق از بیت المال بود که در صدر همین مقاله ارائه شد. صریح ترین بیانات او در این زمینه، نامه معروف او به والی بصره، عثمان بن حنیف است که او را به خاطر شرکت در یک مهمانی که توسط یکی از اشراف برگزار شده بود، و فقرا از حضور در آن محروم بودند را، سخت مورد توبیخ قرار داده و فرموده … و ما ظننت أنک تجیب إلی طعام قوم عائلهم مجفو و غنیهم مدعو…«این نامه به شماره ۴۵ در نامه های نهج البلاغه آمده است» و صریح تر از این در حکمت ۳۲۸ آمده است که می فرماید: إن الله سبحانه فرض فی أموال الأغنیاء أقوات الفقراء، فما جاع فقیر الا بما متع به غنی، والله تعالی سائلهم عن ذالک.

از تاریخ

 کاملا طبیعی بود که در این راستا به یاد انتقادات تند و اعتراضات صحابی بزرگ حضرت رسول«ص» یعنی ابوذر غفاری بیفتند که با خلیفه وقت یعنی عثمان در افتاد و او را به باد  انتقاد گرفت  به طوری که عثمان مجبور شد او را از مدینه اخراج و به شام تبعید نماید. ولی او در شام هم آرام نگرفت و معاویه و رفتار او را مورد انتقاد شدید قرار داد که معاویه هم او را تحمل نکرد و به مدینه پس فرستاد. ولی عثمان مجددا او را از مدینه اخراج نمود و به او اجازه نداد که به شهر دیگری برود بلکه او را برای همیشه به بیابان ربذه تبعید کرد.

 انتقادات او عمدتا حول محور مسائل اقتصادی می چرخید. که بیت المال به صورت تبعیض آمیز توزیع می شد و حقوق مستمندان و فقرا و مستضعفان ضایع می گشت. و چون موضع او به طور کلی بر ضد مستکبران و ثروتمندان و در حمایت از محرومان بود، در عصر اخیر و در خلال این رویکرد چپگرایانه در کشور های اسلامی، حرکت و مبارزه او به گونه ای تفسیر شد که به نفع سوسیالیزم و بر ضرر کاپیتالیسم تمام شود. تالیف کتابی در باره ابوذر غفاری توسط جودة السحار مصری و ترجمه آن توسط مرحوم دکتر شریعتی، و همین طور کتاب ‘ابوذر سوسیالیست’ توسط معروف الرصافی در همین راستا بود. در آن زمان استناد به برخوردهای ابوذر با عثمان و در نهایت تبعید او به ربذه موضوع مقالات و سخنرانی های فراوانی قرار می گرفت. و بسیاری از طرفداران انقلاب اسلامی ایران هم، از آن سوژه، به خوبی بهره برداری می کردند.

اهتمام و تاکید شدید اسلام به حمایت از محرومان و مستمندان و ظهور و گسترش شعارها و تبلیغات کمونیستی شرائطی فراهم آورد که در ذهن بسیاری تداعی شود که اقتصاد اسلامی با اقتصاد کمونیستی مواضع مشترک فراوانی دارد.

 در این راستا مقالات و کتاب های بسیاری در کشورهای اسلامی منتشر شد که با تکیه به آیاتی از قرآن کریم که در جهت حمایت از اقشار محروم جامعه بود و بیانات امام علی«ع» در نهج البلاغه که در جهت احیای عدالت اسلامی بیان شده بود، از محرومان جامعه دفاع می کردند و با کم و بیش در صدد این بودند که با وعده به عدالت اسلامی جوانان را از گرایش به کمونیسم کامل باز دارند. یا با استفاده از احساسات عدالت گرایانه دانشجویان و جوانان در صدد تقویت عقاید اسلامی در روحیه آنها برآیند..

  از همه چیز عجیب تر اینکه بعد از شهادت شهید مطهری با جمع آوری  و تنظیم بعضی از یادداشت هائی که از او به جا مانده و در زمان خود او چاپ نشده بود، کتابی در باره اقتصاد اسلامی چاپ شد که صراحتا اقتصاد اسلام را با اقتصاد مورد نظر سوسیالیزم تطبیق می داد. این کتاب به طور آزاد منتشر نشد و فقط تعدادی از آن در بین خواص توزیع شد. البته اکثر این نویسندگان از همسوئی با احزاب و سازمان های کمونیستی ابا داشتند بلکه آنها را با صراحت رد کرده و با آنها مبارزه می کردند. و ظاهرا مرحوم مطهری را به خاطر همین مبارزه سرسختانه به شهادت رساندند.

در آن برهه اکثر انقلابیون برای طرح این گونه مطالب در منابر خود از بیانات امام علی«ع» در نهج البلاغه استفاده  می کردند. به خصوص از نامه ۴۵ که به عثمان بن حنیف نوشته و خطبه ۲۲۴  که در باره برخورد تند او با برادر مستمند خود، عقیل، بیان شده، وقتی که از او خواهش کرده بود چیزی از اموال بیت المال به او ببخشد، که نه تنها چیزی به او نبخشید بلکه به او نهیب زد و وانمود کرد که می خواهد برای تنبیه او دست او را هم بسوزاند.

حقیقت امر چیست؟

حقیقت امر این است که اسلام به طور جدی طرفدار محرومان و مستضعفان و مستمندان است ولی این طرفداری به معنی اقتصاد دولتی نیست که دولت مدیریت اقتصاد را در دست بگیرد و خود به کشاورزی و صنعت و تجارت بپردازد و مردم کارمند و کارگر او باشند. شواهد این امر اهتمام فقه اسلامی به احکام معاملات و تجارت آزاد  و حقوق تجار و صنعتگران است که به انگیزه شخصی و به طور خصوصی به فعالیت و کارهای اقتصادی می پردازند. از همه جا واضح تر عهدنامه مالک اشتر است که جامعه را به اصناف و اقشار متعدد تقسیم نموده و رعایت حال همه آنها را مورد تاکید و سفارش قرار داده، و از جمله، به طور مشخص و مستدل، هم حقوق تجار را مورد تاکید و سفارش قرار داده و هم حقوق صنعتگران را.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

آخرین مطالب

فهرست