1. خانه
  2. /
  3. بخش‌ها
  4. /
  5. مقالات
  6. /
  7. توضیحاتی در باره “عدالت اسلامی” مورد نظر امام علی «ع»بخش اول

توضیحاتی در باره “عدالت اسلامی” مورد نظر امام علی «ع»بخش اول

 الف: تعریف مسائل مورد اختلاف

در مقاله “حکومت علوی إیده عدالت اسلامی را برای آیندگان زنده نگه داشت” به این مطلب اشاره شد، که منشأ اصلی نارضایتی عده ای از اشراف که عمدتا از قبیله قریش بودند، از حکومت علی«ع» که منتهی به اختلافات و جنگ های جمل و صفین گردید، در واقع اصرار او بر اجرای عدالت در نحوه توزیع بیت المال بود. هرچند که مخالفین او انتقام از تحریک کنندگان بر علیه عثمان که به قتل او منتهی شد،را بهانه قرار داده و به مخالفت با او پرداخته و آن جنگ ها را به راه انداختند. چون شورشیان و تحریک کنندگان بر علیه عثمان در بین سپاه او «ع» بودند و حضور فعال داشتند.

 در این مقاله جهت مشخص شدن  عدالت مورد نظر امام«ع» در نحوه توزیع بیت المال و اصرار او بر مساوی قرار دادن حقوق همه  افراد و حذف امتیازات اشراف، به چند نکته اشاره می شود:

 

۱      محل نزاع درآمدها نبود:

 امام «ع» در باره نحوه درآمد اموال دولتی نظر خاصی نداشت بلکه درآمدها در دوره آن حضرت  همان ها بود که از زمان حضرت پیغمبر«ص» تعیین شده بود و در زمان خلفای پیش از او هم ادامه داشت. این درآمدها عبارت بود از خمس غنائم جنگی که ۴خمس آن در بین خود سپاهیان همان جنگ توزیع می شد و یک خمس آن به خزانه دولت  پرداخت می شد. و دیگری زکات یا صدقات بود که از دام ها یا محصولات کشاورزی بخش خصوصی دریافت می شد. راه سوم درآمد زمین های کشاورزی دولتی بود که از کشاورزان آن زمین ها در یافت می شد. زمین های کشاورزی دولتی همان است که  اراضی خراجیه نامیده می شد و به زمین هائی اطلاق می شد که توسط سپاه مسلمین فتح شده باشد. مانند زمین های خیبر و عراق و مصر و بعضی جاهای دیگر. کلیه این زمین ها ملی بود و دولت آنها را با قراردادی در اختیار همان کشاورزان پیش از فتح آن می گذاشت که بخشی از محصولات آنها را به خزانه دولت می پرداختند.

۲-اختلاف نظر در باره مستحقین هم نبود:

 امام «ع» اسم هیچ کس از حقوق بگیرانی که در دوره خلفای سابق حقوق بگیر بودند را از دفاتر حذف نکرد. اموال بیت المال متعلق به همه کسانی بود که در پیروزی اسلام و استقرار و نگهداری و اداره آن سابقه و نقش داشتند.

۳-محل نزاع سه چیز بود:

 یکی تساوی به جای تبعیض، و دیگری حذف بخشش های خلیفه و سوم لغو تبعیض نژادی: در زمان حضرت پیغمبر و خلافت ابو بکر تا اواخر خلافت عمر حقوق همه افراد از بیت المال، اعم از مهاجر و غیر مهاجر، و اعم از انصار و غیر انصار، و اعم از هاشمی و غیر هاشمی، و اعم از قرشی و غیر قرشی، و اعم از عرب و غیر عرب، به طور تساوی پرداخت می شد.

 آنچه امام «ع» در همان روزهای اول خلافت خود برآن اصرار ورزید و باعث خشم عده ای از اشراف شد، در مرحله اول متمرکز بود بر نحوه توزیع بیت المال که “تفاضل” یعنی تفاوت حقوق بر اساس فضل و مرتبه اشخاص را که در زمان خلیفه دوم برقرار شد را لغو کرد و به جای آن تساوی را بر قرار ساخت. یعنی امتیازات اشراف از بیت المال را لغو کرد.

 در مرحله دوم که نتیجه و محصول تساوی حقوق و حذف امتیازات اشراف بود، تبعیضات نژادی و خانوادگی و اشرافی گری را لغو کرد. یعنی همه افراد جامعه اسلامی، اعم از قرشی و غیر قرشی، و هاشمی و غیر هاشمی، و عرب و غیر عرب را در یک سطح و یک مرتبه قرار داد. و از طرف دیگر حقوق سران و رؤسای هر قوم را با حقوق سایر افراد آن قوم مساوی قرار داد. که در اثر آن عده ای از سران که عمدتا از قبیله قریش بودند به دماغشان برخورد و چنین در ذهن شان جا افتاد که امام «ع» آنها را مورد تحقیر قرار داده و از عظمت و شخصیت شان کاسته است. در اثر بروز این گونه حالات و تصورات بود که به بهانه قصاص از قاتلان عثمان به مخالفت با او برخاستند و جنگ جمل و صفین را به راه انداختند.

 و در مرحله سوم بخشش های خلیفه به عده ای از خواص و مقربین به او را حذف کرد. و ریشه اطماع آنها را قطع کرد. اجرای این سه برنامه که به نظر امام«ع» زیر بنای عدالت اسلامی بود خشم شدید اشراف و مستکبران را بر انگیخت و بغض و کینه آنها نسبت به امام را شعله ور ساخت و آنها را به سوی مخالفت و جنگ با او سوق داد.

افراط و غلو هواداران امام «ع»در عشق و محبت به او که عمدتا از اقشار محروم و مظلوم و مستضعف جامعه بودند، و افراط دشمنان او در بغض و کینه نسبت به او که عمدتا از اشراف بودند. از همین جا نشئت گرفته است. خود امام«ع» در خطبه ۱۲۷ در این باره می فرماید:..” و سیهلک فیّ صنفان، محب مفرط یذهب به الحب الی غیر الحق و مبغض مفرط یذهب به البغض الی غیر الحق و خیر الناس فیّ النمط الأوسط فالزموه و الزموا السواد الأعظم فان ید الله مع الجماعة و إیّاکم و الفرقة…”در باره من دو صنف گمراه می شوند: دوستی، که دوستی افراطیش، او را به غیر راه حق می کشاند، و دشمن افراطی، که دشمنی افراطیش او را به غیر راه حق سوق می دهد. بهترین روش مردم در باره من روش میانه رو ها است پس به همان ملتزم شوید و به سواد اعظم جامعه یعنی اکثریت بچسپید. چون دست خدا با جمع است و بپرهیزید از تفرقه گرائی.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.
برای ادامه، شما باید با قوانین موافقت کنید

آخرین مطالب

فهرست